Wordt het verband dat we in de literatuur zien tussen psychosociale arbeidsbelasting (PSA), onveilig gedrag en (bijna-)ongevallen ook door de mensen op de werkvloer gezien? Om dat te onderzoeken interviewden we 43 werknemers en veiligheidsprofessionals uit verschillende distributiecentra. We vroegen hen naar vier belangrijke PSA-factoren: tijdsdruk, weinig controle over het werk (autonomie), baanonzekerheid en ongewenst gedrag op het werk zoals discriminatie, (seksuele) intimidatie, pesten, agressie en geweld.

De distributiecentra varieerden in grootte en type. Naast een grote groep vaste medewerkers werken er op al deze locaties ook veel uitzendkrachten, vooral uit Oost- en Zuid-Europa, Marokko en Syrië. En er werken iets meer mannen dan vrouwen.

We keken in dit onderzoek ook of er in de Arbowetgeving, opleidingen en andere praktische hulpmiddelen (zoals arbocatalogi)  aandacht is voor het verband tussen psychosociale arbeidsbelasting en arbeidsveiligheid. En we onderzochten of deze hulpmiddelen ook in de praktijk door veiligheidsprofessionals worden gebruikt om psychosociale arbeidsbelasting te verminderen of te voorkomen.

PSA is een verzamelnaam voor factoren op het werk die stress veroorzaken, zoals te veel werk, vervelend gedrag van collega’s of heftige gebeurtenissen. Door deze stress kunnen mensen klachten krijgen, bijvoorbeeld een burn-out, waardoor ze lang ziek kunnen zijn. En het heeft mogelijk invloed op hoe veilig zij werken.

In 2024 voelde 32% van de werknemers vaak of altijd werkdruk, en 17% had te maken met ongewenst gedrag. In de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) gaf één op de zes werknemers aan dat psychische overbelasting de belangrijkste oorzaak was van hun laatste arbeidsongeval. 

De bevindingen in het kort

De relatie tussen PSA en arbeidsveiligheid komt nauwelijks aan bod binnen de wetgeving, richtlijnen en beschikbare hulpmiddelen voor veiligheidsprofessionals. Opleidingen voor veiligheidsprofessionals gaan soms in op PSA, maar niet op hoe PSA de veiligheid beïnvloedt.

De mensen die in het onderzoek werden geïnterviewd herkennen het verband tussen PSA en arbeidsveiligheid, vooral door tijdsdruk, ongewenst gedrag en baanonzekerheid. In het geval van ongewenst gedrag en baanonzekerheid zien ze deze risico’s vooral bij anderen, niet bij zichzelf. Tijdsdruk wordt vaak ervaren door productienormen, piekperiodes, personeelstekorten en technische storingen. Dit zijn belangrijke punten om aan te pakken als bedrijven werkdruk willen verminderen.

PSA en arbeidsveiligheid worden nu meestal apart aangepakt, terwijl het betrekken van PSA bij het veiligheidsbeleid juist kan zorgen voor een veiligere werkplek.

Het rapport geeft verder tips om psychosociale arbeidsbelasting (PSA) te voorkomen en te verminderen. Het (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu) adviseert werkgevers en iedereen die te maken heeft met veiligheid op werk, meer aandacht te hebben voor de mogelijke invloed van PSA op de fysieke veiligheid. En om HR- en veiligheidsmedewerkers meer samen te laten optrekken om PSA aan te pakken. Ook wordt aangeraden om arbocatalogi en hulpmiddelen aan te passen, zodat ze niet alleen aandacht besteden aan mentale gezondheid en ziekteverzuim als gevolg van PSA, maar zodat ze ook duidelijk maken hoe PSA de veiligheid op het werk kan beïnvloeden, bijvoorbeeld met praktijkvoorbeelden.

Hoewel het onderzoek is uitgevoerd in distributiecentra, zijn de resultaten van dit onderzoek ook relevant voor andere branches en bedrijven. Door PSA proactief aan te pakken kunnen zij zowel het welzijn als de veiligheid van medewerkers vergroten.

Onderaan deze pagina vind je enkele bronnen met informatie over psychosociale arbeidsbelasting (PSA) en wat je eraan kunt doen.

Bevindingen uit de interviews

Meest genoemde gevaren en risico's

De mensen die zijn geïnterviewd vinden het risico op aanrijdingen het grootste gevaar in distributiecentra, vooral door het vele verkeer met heftrucks en palletwagens. Andere risico’s zijn struikelen, vallen, vallende voorwerpen, snijwonden en communicatieproblemen door taalbarrières. Ook zijn er risico’s door zwaar werk en het werken met gevaarlijke stoffen.

Om veilig te werken nemen distributiecentra verschillende maatregelen, zoals waarschuwingslampen, duidelijke looproutes, beschermende kleding en instructies voor nieuwe medewerkers. Daarnaast besteden ze aandacht aan goede communicatie en sociale veiligheid op de werkvloer. 

(H)erkenning van de relatie tussen PSA en arbeidsveiligheid

Medewerkers, HR- en veiligheidsprofessionals van distributiecentra zien soms een verband tussen psychosociale arbeidsbelasting (PSA) en arbeidsveiligheid, maar dit hangt af van de soort PSA-factor.

  • Tijdsdruk: Medewerkers ervaren vaak tijdsdruk, vooral door productienormen, storingen, drukte of te weinig personeel. Iedereen herkent dat tijdsdruk kan leiden tot meer fouten en gevaarlijke situaties.
  • Baanonzekerheid: Vaste medewerkers voelen geen onzekerheid, maar denken dat uitzendkrachten dat wel voelen. Dit kan zorgen voor extra stress en risicovol gedrag, zoals over eigen grenzen gaan of fouten verzwijgen. Het is niet duidelijk of uitzendkrachten zelf de link met veiligheid zien, zij zijn niet geïnterviewd.
  • Autonomie: De meeste medewerkers hebben weinig invloed op hun werk. Dit wordt soms als vervelend ervaren, maar er wordt nauwelijks een verband gezien met onveilige situaties.
  • Ongewenst gedrag: Dit komt soms voor en kan leiden tot spanningen en afleiding, wat weer kan zorgen voor onveilige situaties.
  • Overige factoren: Dingen zoals rommel, slechte sfeer, slechte communicatie en privéproblemen veroorzaken wel stress, maar worden meestal niet gelinkt aan veiligheid. Alcohol- en drugsgebruik op de werkvloer wordt wel als een groot veiligheidsrisico gezien. 

Wat wordt er al gedaan om deze belastende factoren te verminderen ? - info

Werkdruk

Leidinggevenden proberen werkdruk te verminderen door taken beter te verdelen, productienormen aan te passen en tijdig nieuwe medewerkers op te leiden. Ze praten met medewerkers om werkdruk te herkennen. Sommige medewerkers nemen zelf maatregelen, zoals rustiger werken of extra op veiligheid letten. HR- en veiligheidsprofessionals vinden het belangrijk dat leidinggevenden hier aandacht voor hebben.

Baanonzekerheid

Om baanonzekerheid te verminderen, probeert tenminste één van de ondervraagde organisaties uitzendkrachten en tijdelijke medewerkers een vast contract te geven.  

Autonomie

Medewerkers mogen soms verschillende taken doen, kunnen verlof krijgen als ze dat willen en bij ontevredenheid wordt gekeken naar ander werk binnen het distributiecentrum.

Ongewenst gedrag

Tegen ongewenst gedrag geldt een zerotolerancebeleid: er wordt direct ingegrepen en bij ernstige gevallen volgt ontslag. Campagnes en posters maken het onderwerp bespreekbaar. 

Inzicht in PSA

HR- en veiligheidsprofessionals vinden dat er te weinig inzicht is in de oorzaken en signalen van psychosociale arbeidsbelasting (PSA) op de werkvloer.  Het systematisch registreren van (bijna-)ongevallen kan hier een positieve bijdrage aan leveren.  Ook het betrekken van medewerkers bij het opstellen van de (Risico-inventaristie en evaluatie) (Risico-Inventarisatie & -Evaluatie) kan daar bij helpen.  

Personeelsplanning en inwerken

Voor het verminderen van de werkdruk bij magazijnmedewerkers, is een duidelijke taakverdeling belangrijk. Ook het optimaliseren van de personeelsplanning en het gezamenlijk plannen van werkzaamheden kan helpen de werkdruk te verlichten, vooral op drukke dagen.
Nieuwe medewerkers zijn gebaat bij een goede begeleiding, waardoor ze snel bekend raken met de veiligheidsregels. Dit kan helpen bij het voorkomen onveilige situaties.

Betrokkenheid en communicatie van leidinggevenden

Medewerkers ervaren minder stress als leidinggevenden aandacht besteden aan hun welzijn. Zulke gesprekken vinden echter niet altijd plaats. En leidinggevenden weten soms niet goed wat hun rol is in het voorkomen van PSA. Meer aandacht hiervoor kan helpen PSA te verminderen.

Communicatie over PSA

Niet iedereen weet wat PSA precies is of hoe het aangepakt kan worden. Er is behoefte aan betere communicatie en gezamenlijke afspraken, zodat iedereen weet wat gewenst gedrag is en problemen sneller worden herkend en opgelost. Dit kan bijdragen aan creëren van draagvlak en het voorkomen van misverstanden of ongewenst gedrag. 

Meer kennis over PSA en veilig werken  

Veiligheidsprofessionals hebben behoefte aan duidelijke en praktische informatie over PSA (psychosociale arbeidsbelasting) en hoe dit invloed heeft op veiligheid op de werkvloer. Het toevoegen van lessen hierover aan veiligheidsopleidingen kan daarbij helpen.  Ook het bespreken van de link tussen PSA en arbeidsveiligheid tijdens trainingen voor medewerkers helpt om de kennis te vergroten.

Samenwerking tussen HR- en veiligheidsprofessionals

HR- en veiligheidsprofessionals zouden meer kunnen samenwerken om PSA en veiligheid goed in de gaten te houden en samen oplossingen te vinden. Het is aan te raden om bij het onderzoeken van ongevallen ook te kijken of PSA een rol heeft gespeeld.  

Signaleren van risicovolle situaties

Direct leidinggevenden zijn belangrijk voor het herkennen van signalen van PSA, zoals stress, spanningen tussen medewerkers of vermoeidheid. Training kan hen helpen deze signalen beter te herkennen en hierover met medewerkers in gesprek te gaan.

Stimuleren van een proactieve aanpak voor PSA

Op dit moment wordt PSA meestal pas aangepakt als er al problemen zijn. Het zou beter zijn als organisaties voordat werkdruk ontstaat maatregelen nemen, bijvoorbeeld door vooruit te plannen en tijdig extra medewerkers aan te nemen, of door uitzendkrachten vaste contracten te geven. Organisaties kunnen zelf bekijken welke proactieve oplossingen het beste bij hen passen.

Aanpassing van arbocatalogi en hulpmiddelen ter ondersteuning veiligheidsbeleid

Arbocatalogi en hulpmiddelen richten zich nu vooral op gezondheid en verzuim door PSA. Door ook duidelijk te maken hoe PSA kan leiden tot onveilige situaties, bijvoorbeeld met praktijkvoorbeelden, kan het veiligheidsbeleid worden verbeterd. Samen met de praktijk kunnen concrete hulpmiddelen worden ontwikkeld die direct gebruikt kunnen worden.

Aandacht voor arbeidsmigranten, uitzendkrachten en tijdelijke medewerkers

Het perspectief van arbeidsmigranten, uitzendkrachten en tijdelijke medewerkers is in dit onderzoek onbelicht gebleven. Het is belangrijk om meer te weten over hun ervaringen, vooral omdat zij vaak meer tijdsdruk ervaren en onzekerheid over hun baan hebben. Samen met de praktijk kan worden gekeken hoe PSA en veiligheid voor deze groep beter aangepakt kunnen worden.  

Onderstaande bronnen bevatten zowel algemene informatie als speciaal gericht op de sector Transport en Logistiek:

Leidraad mentale gezondheid op het werk 
Een handleiding van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) om organisaties te helpen bij het verbeteren van de mentale gezondheid van werknemers.

Zelfinspectietool 
Een hulpmiddel van de Nederlandse Arbeidsinspectie (NLA) gemaakt waarmee werkgevers kunnen controleren of ze aan de wet voldoen. Bestaande uit verschillende onderdelen, waaronder werkdruk en ongewenst gedrag.

Oplossingenboek 
Extra adviezen op de website van het Sectorinstituut Transport en Logistiek in het ‘oplossingenboek’. Bevat veel informatie over de volgende PSA-factoren: agressie en geweld, criminaliteit en overvallen, ongewenst gedrag en werkdruk.

Richtlijnen voor het beheersen van psychosociale risico’s.  
De richtlijnen over psychosociale risico’s van de Stichting Koninklijk Nederlands Normalisatie Instituut (NEN) zijn bedoeld om bedrijven te helpen werkgerelateerde letsels en gezondheidsproblemen bij medewerkers te voorkomen en het welzijn op het werk te verbeteren. Het verband tussen PSA en arbeidsveiligheid wordt hierin ook duidelijk besproken.

Handreiking Psychosociale Arbeidsbelasting 
Een handleiding over PSA van de Stichting van de Arbeid (STvdA), een organisatie waarin werkgevers en werknemers samenwerken. Bevat onder andere een stappenplan voor brancheorganisaties om PSA in hun branchecatalogus op te nemen. En een vragenlijst bij om te onderzoeken of er PSA is op de werkvloer. In het document staat waarom het belangrijk is om aandacht te besteden aan PSA, welke soorten PSA er zijn en wat mogelijke oplossingen zijn.

Werkdruk Wegwijzer 
Deze tool van TNO helpt bedrijven om werkdruk aan te pakken en bestaat uit vijf stappen. Eerst wordt gekeken of er signalen zijn van werkdruk. Als er actie nodig is, worden de oorzaken onderzocht. Daarna geeft de tool tips en links naar informatie om oplossingen te vinden. Tot slot wordt de aanpak uitgevoerd en later bekeken of het werkt.

Handreiking (Midden- en kleinbedrijf) 
Een handleiding van het Trimbos Instituut om werkstress in bedrijven aan te pakken. Bestaat uit drie onderdelen:

  1. De mentale gezondheidsladder: hiermee zie je op welk niveau een bedrijf bezig is met werkstress, van beginner tot expert.
  2. Het krachtveld: dit laat zien welke mensen in het bedrijf kunnen helpen om de mentale gezondheid te verbeteren.
  3. Een gespreksformulier: hiermee kunnen bedrijven makkelijker praten over mentale gezondheid op het werk.

Dossiers 
De Sociaal Economische Raad (SER) heeft op haar website informatie over verschillende onderwerpen op het gebied van gezond en veilig werken, zoals PSA en grensoverschrijdend gedrag. In deze dossiers staan tips over hoe je problemen kunt voorkomen (preventie) en oplossen (curatie). Ook vind je er verwijzingen naar handige handleidingen en hulpmiddelen.