Het type ongeval in het kort
Bij dit type ongeval wordt het slachtoffer geraakt door een zwaaiend of hangend object, zoals een last, of door een snel draaiend, roterend of rondzwaaiend object, zoals een graafarm of het contragewicht van een stationaire kraan of graafmachine. Dit noemen we ook wel de centrale gebeurtenis. Als een slachtoffer bekneld raakt tussen een last en hijsmateriaal, valt het ongeval onder het type beknelling tussen een machine en een ander object.
Factoren die bij deze ongevallen onderzocht worden zijn onder andere de positie van grondwerkers, het houden van voldoende afstand tot de kraan of last, de wijze waarop het materieel wordt bediend, de bevestiging van eventuele lasten en de staat van het materieel. Van alle 110 ongevallen in de database waarbij iemand wordt geraakt door een hangend of zwaaiend object is van het slachtoffer met het meest ernstige letsel bekend wat de gevolgen waren. Soms valt er bij een ongeval meer dan één slachtoffer. Bij dit ongevalstype komt dat bijna nooit voor.
Alle slachtoffers waren man. Gemiddeld waren de slachtoffers 44 jaar oud. De gevolgen van de meldingsplichtige ongevallen die in de MLvO-database zijn opgenomen zijn ernstig. Slachtoffers van deze ongevallen kunnen bijvoorbeeld blijvend letsel oplopen (35%).
In deze analyse zijn ongevallen meegenomen waarvoor een volledig ingevulde MLvO-vragenlijst beschikbaar is; in totaal gaat het om 110 ongevallen. Dit is ongeveer 1% van alle ongevallen in de database. De huidige analyse gaat over de periode van 2020 tot en met 2024.
Inhoud van deze pagina
Ieder ongeval is anders. Verschillende oorzaken, gebeurtenissen en activiteiten kunnen een rol spelen. Op deze pagina bespreken we achtereenvolgens:
Voorafgaand aan het ongeval
De activiteit van het slachtoffer
Van ieder ongeval is bekend wat het slachtoffer deed vlak voor het ongeval. Bij de meeste ongevallen was het slachtoffer bezig met een activiteit die niet gerelateerd was aan de hijswerkzaamheden (42%). Deze informatie wordt weergegeven in de onderstaande grafiek.
De objecten
Van ieder ongeval is informatie beschikbaar over de betrokken arbeidsmiddelen. Hierbij gaat het meestal om verschillende soorten kranen, zoals mobiele kranen, loopkranen en torenkranen. Daarnaast is bekend wat het hangende of zwaaiende object was waardoor het slachtoffer geraakt werd. Deze informatie wordt weergegeven in de onderstaande grafiek.
Veelvoorkomende oorzaken van dit type ongeval
In de MLvO worden ernstige arbeidsongevallen geanalyseerd als een opeenvolging van gebeurtenissen. Dit wordt ook wel een scenario of ongevalspad genoemd. In het midden van het ongevalspad bevindt zich de centrale gebeurtenis. De ongevallen op deze pagina hadden allemaal dezelfde centrale gebeurtenis, in dit geval is dat: een slachtoffer wordt geraakt door een hangend of zwaaiend object.
Hiervoor gebeurt vaak nog iets anders dat belangrijk is voor het ongeval. Voor deze ongevallen brengen we daarom aanvullend de volgende essentiële gebeurtenissen in kaart:
- Het object maakt een gecontroleerde maar verkeerde beweging
- Het object maakt een ongecontroleerde beweging
- Het slachtoffer begeeft zich in een gevarenzone
Naast deze gebeurtenissen bevat de MLvO informatie over de veiligheidsmaatregelen die van belang kunnen zijn als iemand op het werk wordt geraakt door een hangend of zwaaiend object. Deze veiligheidsmaatregelen kunnen de centrale gebeurtenis voorkomen of de gevolgen hiervan beperken. Deze maatregelen worden ook wel preventieve en repressieve barrières genoemd. Bij ernstige arbeidsongevallen gaan er vaak meerdere dingen tegelijkertijd mis, meerdere veiligheidsmaatregelen blijken dan niet te werken. Dat is onderdeel van het ongevalspad.
Hieronder gaan we nader in op de hierboven genoemde gebeurtenissen en op de preventieve veiligheidsmaatregelen. Veiligheidsmaatregelen om de gevolgen van een centrale gebeurtenis te beperken, en die dus van belang zijn na de centrale gebeurtenis, worden verderop toegelicht. Meer over de MLvO methode, en de ontwikkeling hiervan, kunt u lezen op deze pagina.
Gebeurtenissen
Hoe vaak bepaalde gebeurtenissen in de database voorkomen staat in de onderstaande grafiek, hierbij is afgebeeld wat als eerste gebeurde. Daarin is onder andere te zien dat in 40% van de onderzochte ongevallen het hangende of zwaaiende object een ongecontroleerde beweging maakte.
Falende preventieve maatregelen
Bij ernstige arbeidsongevallen gaan vaak meerdere dingen tegelijkertijd mis. Slachtoffers bevonden zich bijvoorbeeld binnen de gevarenzone, terwijl de hijsmachinist zich onvoldoende bewust was van de mensen binnen die zone. In onderstaande grafiek is voor veelvoorkomende (deel)oorzaken weergegeven hoe vaak deze hebben bijgedragen aan een ongeval. Zo is te zien dat in 23% van de ongevallen meespeelde dat een last niet goed bevestigd was. Preventieve maatregelen die ervoor moeten zorgen dat een hangende last veilig bevestigd wordt aan het arbeidsmiddel waren hier dus niet effectief.
De MLvO bevat alleen maatregelen die direct van belang kunnen zijn voor het ongevalsscenario. In andere onderzoeken op deze website wordt dieper ingegaan op achterliggende oorzaken van arbeidsongevallen zoals afleiding, vermoeidheid, en samenwerking in ketens. Zie hiervoor de pagina over ons onderzoek en bijvoorbeeld dit RIVM-onderzoek waarin de rol van afleiding bij aanrijdingen op de werkplek nader onderzocht is.
Maatregelen om de gevolgen te beperken
Naast maatregelen die een ongeval kunnen voorkomen zijn er ook maatregelen die de gevolgen van een ongeval beperken. Persoonlijke beschermingsmiddelen voorkomen bijvoorbeeld niet dat een ongeval gebeurt, maar kunnen wel letsel voorkomen of de ernst daarvan beperken. Voor ongevallen waarbij iemand op het werk wordt geraakt door een hangend of zwaaiend object is informatie over de directe hulpverlening ter plaatse beschikbaar.
Directe hulpverlening
De onderstaande grafiek laat zien of er ter plaatse directe hulp is geboden aan het slachtoffer van het ongeval. Als u op de onderstreepte categorie ‘Directe hulp verleend’ klikt, kunt u zien door wie deze hulp geboden is.
De gevolgen voor slachtoffers
Van de 110 ongevallen in de database waarbij een slachtoffer wordt geraakt door een hangend of zwaaiend object is van het slachtoffer met het ernstigste letsel bekend wat de gevolgen waren.
De onderstaande grafieken tonen achtereenvolgens:
- Het gewicht van het object
- De gevolgen van de ongevallen en ernst van het letsel
- De plaats op het lichaam waar het letsel werd opgelopen
Het gewicht van het object
De onderstaande grafiek laat zien hoe zwaar het zwaaiende of hangende object was waardoor het slachtoffer werd geraakt. In de grafiek is bijvoorbeeld zichtbaar dat de meeste objecten tussen de 100 en 1000 kg zwaar waren.
Gevolgen van de ongevallen
De onderstaande grafiek laat zien wat de uiteindelijke gevolgen waren voor de slachtoffers. Door op een onderstreepte categorie te klikken kunt u meer informatie bekijken over de aard van het bijbehorende letsel van deze slachtoffers. Hierbij kan een slachtoffer meerdere letsels hebben. Letselcategorieën die bij minder dan 5% van de slachtoffers voorkwamen worden hierbij niet getoond.
De plaats van het letsel
De onderstaande grafiek laat zien waar aan het lichaam de slachtoffers letsel opliepen. Door op een onderstreepte categorie te klikken kunt u zien waar het letsel precies is opgetreden. Een slachtoffer kan aan meerdere lichaamsdelen letsel hebben.
Sectoren
Slachtoffers die op het werk geraakt werden door een zwaaiend of hangend object werkten in veel verschillende sectoren. De sector waarin slachtoffers in deze database het vaakst werkzaam waren is de sector Industrie. Ongeveer 37% van alle ongevallen van dit type vindt plaats in deze sector. Daarnaast waren relatief veel slachtoffers werkzaam in de sectoren Bouwnijverheid (22%) en Vervoer en opslag (14%).
Ongeveer 1% van alle arbeidsongevallen in de MLvO-database wordt veroorzaakt door contact met een zwaaiend of hangend object. Voor de sector Waterleidingbedrijven en afvalbeheer is dat ongeveer 3% van de ongevallen. Het deel van de ongevallen in een sector dat contact met een zwaaiend of hangend object is, is hieronder in beeld gebracht. In deze grafiek zijn alleen sectoren of subsectoren opgenomen als er minimaal 60 arbeidsongevallen in de MLvO-database aanwezig zijn. Een uitsplitsing naar subsectoren is beschikbaar als minimaal twee subsectoren hieraan voldoen. De verticale rode stippellijn geeft het percentage aanrijdingen in de volledige MLvO-database. Klik op een onderstreepte sector om informatie over subsectoren te zien.
Meer informatie over ongevallen in verschillende Nederlandse sectoren is te vinden op deze pagina.